Waarom een VPN gebruiken? En wanneer heeft het geen zin?

Je zit op een vliegveld, ziet een gratis wifi-netwerk en logt in om nog even iets te regelen met je bank. Precies op zo'n moment komt een VPN ter sprake. Maar wat doet zo'n dienst nu echt, en minstens zo belangrijk: waar helpt hij níet tegen?

Wat is een VPN?

VPN staat voor Virtual Private Network. Je installeert een app op je laptop, telefoon of tablet en die zet een versleutelde verbinding op met een server van de aanbieder. Al je internetverkeer gaat vanaf dat moment door die tunnel. Websites die je bezoekt zien niet jouw IP-adres, maar dat van de VPN-server — en die kan net zo goed in Frankfurt of Chicago staan als in Amsterdam.

Hoe werkt een VPN precies?

Zonder VPN loopt je verkeer rechtstreeks van je apparaat naar je internetprovider en van daaruit naar de website. Je provider ziet welke sites je bezoekt, en de beheerder van het netwerk waarop je zit — een hotel, een café, je werkgever — ziet in elk geval een deel daarvan.

Met een VPN verandert dat op twee punten. Ten eerste wordt alles tussen jouw apparaat en de VPN-server versleuteld, zodat niemand op het lokale netwerk kan meelezen. Ten tweede vertrekt je verkeer daarna vanaf die server, met het IP-adres van die server. Voor de website lijkt het alsof je vanaf die plek internet. Wat je eigen provider nog wél ziet: dát je een VPN gebruikt en hoeveel data erdoorheen gaat. Niet wat je doet.

Waar is een VPN echt nuttig voor?

Openbare wifi-netwerken

Dit is het sterkste argument, en het enige dat ook door de overheid wordt onderschreven. Het Nationaal Cyber Security Centrum adviseert om op openbare wifi-hotspots een VPN te gebruiken, en om zulke netwerken bij voorkeur helemaal niet te gebruiken voor bankzaken of vertrouwelijke informatie. Ook Veilig Internetten, een initiatief van het ministerie van Economische Zaken, het NCSC en ECP, geeft datzelfde advies. Beide voegen daar iets aan toe wat in reclames zelden voorbijkomt: het veiligste alternatief is helemaal geen openbare wifi gebruiken, maar de 4G- of 5G-verbinding van je eigen telefoon.

Je IP-adres afschermen

Websites, advertentienetwerken en de partijen die illegaal downloaden in de gaten houden, zien standaard je IP-adres. Met een VPN zien ze dat van de server. Dat is echte winst als je niet wilt dat elke site die je bezoekt bij benadering kan afleiden waar je woont en bij welke provider je zit.

Werken op afstand

Dit is waarvoor VPN's oorspronkelijk zijn bedacht: veilig bij het netwerk van je werkgever komen alsof je op kantoor zit. Krijg je van je werk een VPN-app, dan is die daar meestal voor bedoeld — en niet als privacydienst voor je eigen surfgedrag.

Regionale blokkades omzeilen, met een grote kanttekening

In theorie kun je met een VPN doen alsof je in een ander land zit, en zo bijvoorbeeld het Nederlandse aanbod van een streamingdienst kijken terwijl je in Frankrijk op de camping staat. In de praktijk is dit een kat-en-muisspel geworden. Streamingdiensten herkennen de IP-adressen van bekende VPN-servers en blokkeren ze, waarna je een foutmelding krijgt in plaats van je serie. Reken er dus niet op dat het werkt, en al helemaal niet dat het blijft werken.

Voor vakanties binnen Europa is er trouwens een simpeler antwoord: dankzij de Europese regels voor grensoverschrijdende portabiliteit mag je je Nederlandse abonnement bij een tijdelijk verblijf in een ander EU-land gewoon meenemen. Diensten zijn verplicht je dan je vertrouwde aanbod te tonen. Daar heb je helemaal geen VPN voor nodig.

Waar beschermt een VPN je niet tegen?

Hier gaat de marketing van VPN-aanbieders het vaakst uit de bocht. Een VPN is een tunnel, geen schild.

• Virussen, phishing en malware. Download je een besmet bestand of klik je op een phishinglink, dan gebeurt dat netjes versleuteld — en ben je alsnog de klos. Daar heb je een virusscanner en gezond wantrouwen voor nodig.
• Volgen door adverteerders. Cookies, browservingerafdrukken en je ingelogde account bij Google of Meta werken gewoon door. Een VPN verandert je IP-adres, niet je identiteit bij diensten waar je bent ingelogd.
• Je eigen accounts. Log je via een VPN in bij je e-mail of je webshop, dan weet die dienst nog precies wie je bent.
• Datalekken bij bedrijven. Wat een organisatie met je gegevens doet nadat je ze hebt ingevuld, staat volledig los van hoe je verbinding loopt.

En de reden die het vaakst wordt genoemd — meelezen op openbare wifi — is kleiner geworden dan hij ooit was. Vrijwel al het webverkeer loopt tegenwoordig over https, en dat is op zichzelf al versleuteld. Iemand op hetzelfde netwerk ziet daardoor meestal wél welke domeinen je bezoekt, maar niet wat je op die sites doet of invult. Een VPN verbergt ook die domeinnamen, en dat is winst — maar het is een kleinere winst dan tien jaar geleden.

Ben je met een VPN echt anoniem?

Nee. Je verschuift alleen wie je kan volgen: niet langer je internetprovider en de netwerkbeheerder, maar de VPN-aanbieder. Die ziet in principe alles wat je provider eerst zag. Daarom draait de keuze voor een VPN uiteindelijk om één vraag: vertrouw je die partij?

Aanbieders beloven vrijwel allemaal dat ze niets bijhouden, een zogeheten no-logs-beleid. Maar een belofte is geen bewijs. Kijk of dat beleid door een onafhankelijke accountant is doorgelicht en of dat rapport recent is. Kijk ook naar wie er achter de dienst zit, want de markt is een stuk minder divers dan hij lijkt: één bedrijf, Kape Technologies (tot 2018 Crossrider geheten), bezit met ExpressVPN, CyberGhost, Private Internet Access en ZenMate een flink deel van de bekende merken — én de uitgever van een aantal websites die VPN's met elkaar "vergelijken". Wie op zo'n vergelijkingssite kijkt, leest dus niet altijd een onafhankelijk oordeel.

Gratis VPN of toch betalen?

Een VPN-dienst kost geld: servers, bandbreedte en beheer moeten ergens van worden betaald. Is de dienst gratis, dan verdient de aanbieder op een andere manier — met advertenties, met een datalimiet die je naar een abonnement duwt, of door je gegevens door te verkopen. Dat laatste is precies het tegenovergestelde van wat je met een VPN wilde bereiken. Gebruik je een VPN vooral voor onderweg, kijk dan eerst of er in je beveiligingspakket al een VPN is ingebouwd; dat scheelt een los abonnement.

Waar let je op bij het kiezen van een VPN?

• Een doorgelicht no-logs-beleid, met een recent rapport van een onafhankelijke partij — niet alleen een belofte op de website.
• Het vestigingsland van de aanbieder en welke bewaarplicht daar geldt.
• Een kill switch: die verbreekt je internetverbinding zodra de VPN wegvalt, zodat je verkeer niet ongemerkt onversleuteld doorloopt.
• Bescherming tegen dns-lekken, zodat de namen van de sites die je bezoekt niet alsnog langs je provider gaan.
• Apps voor al je apparaten, en het aantal apparaten dat je tegelijk mag gebruiken.
• Servers dicht bij huis: elke omweg kost snelheid, en dat merk je bij streamen en gamen het eerst.

Hoe stel je een VPN in?

In de praktijk ben je er in vijf minuten doorheen:

1. Neem een abonnement en download de app van de aanbieder voor je apparaat.
2. Log in met de gegevens die je per e-mail hebt gekregen.
3. Kies een land, of laat de app de snelste server kiezen.
4. Zet de verbinding aan. Op een telefoon of tablet vraagt het systeem eenmalig toestemming om een vpn-configuratie toe te voegen; die moet je geven.
5. Zet in de instellingen de kill switch aan en schakel "automatisch verbinden op onbekende wifi-netwerken" in — dan hoef je er onderweg niet meer aan te denken.

Veelgestelde vragen over VPN

Is een VPN legaal in Nederland?

Ja. Een VPN gebruiken mag gewoon. Wat je ermee doet valt onder dezelfde wet als zonder VPN: auteursrechtelijk beschermd materiaal downloaden of verspreiden blijft strafbaar, ook door een versleutelde tunnel.

Maakt een VPN mijn internet trager?

Meestal een beetje. Je verkeer legt een omweg af en wordt onderweg versleuteld en ontsleuteld. Bij een server in Nederland of een buurland merk je daar in de praktijk weinig van; kies je een server aan de andere kant van de wereld, dan wordt het verschil goed zichtbaar.

Heb ik thuis een VPN nodig?

Voor de meeste mensen niet. Thuis zit je op je eigen, met een wachtwoord beveiligde netwerk, en loopt bijna al je verkeer al over https. Een VPN is thuis vooral zinvol als je niet wilt dat je provider kan zien welke sites je bezoekt. Belangrijker is dat je eigen netwerk op orde is: hapert je verbinding, kijk dan bij onze oplossingen voor een wifi-versterker of powerline-adapter die niet werkt.

Is een incognitovenster hetzelfde als een VPN?

Nee, en dat is een veelgemaakte denkfout. Een incognitovenster wist alleen je geschiedenis en cookies op je eigen apparaat zodra je het sluit. Je IP-adres blijft zichtbaar, en je provider en de websites die je bezoekt zien precies hetzelfde als anders.

Vervangt een VPN mijn virusscanner?

Nee. Een VPN beveiligt de weg, een virusscanner controleert wat er aankomt. Je hebt ze allebei nodig. We vergeleken eerder de beste virusscanners voor de Mac en de virusscanners voor je smart tv.

Kan ik met een VPN het Amerikaanse aanbod van Netflix kijken?

Soms, en steeds minder vaak. Streamingdiensten blokkeren actief de IP-adressen van VPN-servers. Reken er niet op, en kies je VPN er zeker niet op uit. Welke diensten er in Nederland zijn en wat ze bieden, zetten we op een rij in ons overzicht van streamingdiensten.

Ons advies

Gebruik je regelmatig wifi op vliegvelden, in hotels, treinen of cafés, dan is een betaalde VPN met een doorgelicht no-logs-beleid een verstandige aankoop. Staat hij niet aan, gebruik dan liever de 4G- of 5G-verbinding van je telefoon dan het gratis netwerk. Zit je vooral thuis achter je eigen router, dan levert een VPN je weinig op en kun je je geld beter besteden aan een goede virusscanner, een wachtwoordmanager en tweestapsverificatie.

En wat een aanbieder ook belooft: een VPN maakt je niet anoniem. Hij verplaatst alleen wie je in de gaten kan houden — van je provider naar een bedrijf dat je zelf hebt uitgekozen. Kies dat bedrijf dus met dezelfde zorg waarmee je een slot op je voordeur uitkiest.